Dietetyk Aneta Łabędź – niewinnie proste odchudzanie | dietetyk online

zdrowie jelit sibo przewód pokarmowy esm

Dlaczego zdrowie jelit jest ważne?

Jakie znaczenie dla całego organizmu ma to co jemy? Czy ma wpływ na nasze samopoczucie? Albo odporność? Predyspozycje do rozwoju chorób tj. cukrzyca, otyłość, depresja, autyzm?

Jest dużo pytań, ale także coraz więcej odpowiedzi i… nowych niewiadomych oraz pytań.

Dziś, 29 maja, mamy Światowy Dzień Zdrowia Układu Pokarmowego.

Coraz więcej z nas skarży się na nieswoiste problemy ze strony przewodu pokarmowego. Od kilku lat rośnie ilość diagnozowanego zespołu jelita nadwrażliwego czy powiązanego z nim SIBO. Czy obecność tych chorób przekłada się na inne problemy zdrowotne? Lub na odwrót – czy obecność innych schorzeń sprzyja zaburzeniom pracy przewodu pakarmowego?

Czemu zdrowie jelit jest tak ważne? I na co ma wpływ prawidłowo funkcjonujący układ pokarmowy?

Cotygodniowe pochłanianie morza alkoholu, palenie tytoniu, śmieciowe jedzenie, głodówki, przejadanie się, permanentny stres, siedzący tryb życia czy nadmierna aktywność fizyczna. To przykłady działań, które nie są nam obce a niszczą naszą florę bakteryjną, obniżają szczelność jelit, zaburzają wchłanianie składników odżywczych a w konsekwencji PROWADZĄ DO WIELU CHORÓB.

Dyzbioza to zaburzenie prawidłowego składu (pod względem różnorodności i ilości) flory jelitowej. Coraz więcej badań wskazuje na związek występowania teoretycznie nie powiązanych z przewodem pokarmowym chorób a dyzbiozą.

alkohol przetworzona żywność fasfood stres niszczą nasze zdrowie

Powinniśmy być świadomi, że zdrowie układu pokarmowego to przede wszystkim jego zdolność do pełnienia wszystkich podstawowych funkcji:

  • Rozdrabnianie i trawienie pokarmu,
  • Wchłanianie składników odżywczych oraz wody,
  • Formowanie kału i jego wydalanie,
  • Odkażanie pokarmu,
  • Synteza witamin z grupy B, witaminy K a także krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych,
  • Usuwanie z organizmu toksycznych produktów przemiany materii, metabolitów leków czy metali ciężkich.

Jakie jeszcze funkcje pełni układ pokarmowy?

GALT czyli jelitowy układ odpornościowy

Składowe GALT mają za zadanie określenie czy składniki trafiające do jelit są szkodliwe (np. czy są patogennymi mikroorganizmami) czy nie (np. składniki pokarmowe, tj. białko, tłuszcze). Jeśli diagnoza jest negatywna – uruchamiają mechanizmy obronne przewodu pokarmowego.

W skład GALT wchodzi m.in. powierzchniowa warstwa nabłonka, która podobnie jak skóra, stanowi barierę zapobiegającą przenikaniu patogenów w głąb organizmu. Ponadto, zaliczają się do niego komórki kubkowe produkujące mucyny, które nawilżają śluzówkę jelita i chronią nabłonek przed kontaktem z patogenami. Ponadto wspomniane mucyny poprawiają naszą tolerancję dla nieszkodliwych składników pożywienia, zmniejszają ryzyko uszkodzeń i powstawania procesów zapalnych.

Mówiąc o GALT, nie sposób nie wspomnieć o komórkach prezentujących antygen, receptorach TLR, limfocytach T i B. Mechanizm w jaki one oddziałują między sobą jest bardzo złożony i trudny do opisania w prosty i przejrzysty sposób ;). Uproszczając, podobnie jak nasz systemowy układ odpornościowy, rozpoznają ciało obce i zwalczają je oraz kształtują odporność (przeciwciała) 😉

Kluczową rolę odgrywa prawidłowa mikroflora jelit. Odpowiada ona między innymi równowagę między poziomem cytokin przeciwzapalnych i prozapalnych.

Oś jelita-mózg

Podobnie jak mózg, nasze jelita pokryte są siecią komórek nerwowych, które łącznie tworzą jelitowy układ nerwowy (ENS). Stanowi on niezależny organ.

Pojęcie osi mózgowo-jelitowej powstało dzięki odkryciu połączenia – wzajemnej komunikacji ENS z mózgiem, za pomocą nerwu błędnego. Co ciekawe, sygnały przesyłane są głównie (w 90%) w jednym kierunku – od jelit do mózgu.

Niekiedy zamiast osi mózgowo-jelitowej używa się określenia oś mózg-jelita-mikrobiota. Mikroflora jelit odgrywa kluczową rolę w funkcjonowania ENS i wspomnianej komunikacji. Ma znaczenie immunologiczne, metaboliczne i ochronne. Za pomocą szlaków nerwowych, immunologicznych i endokrynnych przesyła informacje do centralnego układu nerwowego, czyli naszego mózgu.

Bakterie jelitowe mogą wydzielać neurotransmitery i neuromodulatory (substancje  przesyłające sygnały i oddziałujące na inne tkanki) tj. wszystkim znana serotonina czy acetylocholina, metionina (związana ze snem), GABA (odpowiedzialna za relaks, regenerację), katecholaminy, histamina czy kortykoliberyna.

Ostania z nich, czyli kortykoliberyna wydzielana jest pod wpływem stresu i przyczynia się do zwiększenia przepuszczalności jelit. Konsekwencją czego jest napływ bakterii i … stan zapalny, a także obniżona synteza substancji warunkujących szczelność bariery jelitowej. Zwiększona przepuszczalność jelit to także rozwój alergii pokarmowych.

Nieprawidłowy skład flory jelit wiąże się ze zwiększoną przepuszczalnością bariery jelitowej, a także syntezą prozapalnych cytokin, które to nasilają stan zapalny. Błędne koło się nakręca.

Ponadto, stan zapalny prowadzi do uwrażliwienia na bodźce bólowe. Oznacza to, że wzrost ciśnienia w jelicie grubym (np. na skutek obecności treści pokarmowej) zostaje wcześniej, przy niższym poziomie nasilenia niż u osób zdrowych, określony jako ból. Prawdopodobnie jest to powodem, dla którego osobom z zespołem jelita wrażliwego często towarzyszy odczucie niepełnego wypróżnienia czy ból podczas defekacji.

Zdrowe jelita = zdrowy mózg

Cytokiny prozapalne mogą wpłynąć na szlak przemian tryptofanu (aminokwasu, który dostarczamy sobie z dietą). W sprzyjających warunkach powstałaby z niego serotonina, znana jako hormon szczęścia. W przypadku nadmiaru substancji prozapalnych ma miejsce odmienna droga przemian oddziałująca neurotoksycznie na ośrodkowy układ nerwowy. Niedostatek serotoniny wiąże się z bezsennością, a także odgrywa kluczową rolę w występowaniu depresji. Niejedne badania, zarówno u ludzi jak i zwierząt laboratoryjnych potwierdzają, że zaburzenia składu mikroflory jelit mogą mieć związek z występowaniem zaburzeń depresyjnych czy lękowych.

Kolejnym szokującym, a także przyszłościowym, odkryciem jest związek zmian w mikroflorze jelit z zaburzeniami rozwoju na tle neuronalnym, do których należą choroby ze spektrum autyzmu. U dzieci z autyzmem zauważono dyzbiozę, a szczególnie mniejszą różnorodność bakterii i zmniejszoną ilość Prevotella i Coprococcus.

Mikroflora a alergie pokarmowe i choroby autoimmunologiczne

To co jemy dynamicznie wpływa na skład mikroflory jelitowej i na funkcjonowanie GALT oraz tworzenie przeciwciał, których różnorodność rośnie wraz z wiekiem. Nie tylko drobnoustroje, także ich metabolity oddziałują na układ odpornościowy. Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwciała z grupy IgE, które mają ścisły związek z powstawaniem alergii i chorób autoimmunologicznych, do których należą nieswoiste choroby zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego). Ich nadmiernej koncentracji sprzyjają sterylne warunki, uboga i mało różnorodna flora bakteryjna, która może być wynikiem stosowania niektórych leków, wygłodzenia a u najmłodszych cesarskiego cięcia.

Inną chorobą autoimmunologiczną, często wiążącą się z nieprawidłową florą jelitową, jest cukrzyca typu 1. Zaburzone funkcjonowanie układu odpornościowego prowadzi do nasilenia stanu zapalnego. M.in. zubożenie mikrobiomu o Bifidobacterium, probiotyczną bakterię, może prowadzić do zwiększonej przepuszczalności jelit i reakcji immunologicznych śluzówki, a w konsekwencji do procesu autoimmunizacji.

Zdrowie jelit a otyłość

To, że w przewodzie pokarmowym zachodzi proces rozdrabniania, trawienia czy wchłaniania składników pokarmowych wiedzą wszyscy. Nie dla każdego jest jednak jasne, że swoją rolę w tych procesach odgrywa także mikroflora jelit. Odpowiada ona za fermentację niestrawionych resztek pokarmowych – rozkłada je na związki proste, ułatwia wchłanianie mikroelementów, elektrolitów i odżywia nabłonek jelit. Pamiętajmy jednak, że aby te procesy zachodziły niezbędny jest prawidłowy skład flory bakteryjnej.

Wspomniane wcześniej, cytokiny prozapalne pobudzają włókna nerwowe odpowiedzialne za… regulację łaknienia, masy ciała, a także wpływają na odczuwanie smaku!

Serotonina także nie jest obojętna dla naszej masy ciała. Przyczynia się do zmniejszenia spożycia węglowodanów na rzecz białka.

Osoby otyłe cechują się zmienionym, pod względem jakości i ilości, składem mikroflory, w porównaniu do osób z prawidłową masą ciała. M.in. obserwuje się zaburzony stosunek Bacteroidetes do Firmicutes, które to wpływają na procesy metaboliczne. Dyzbiozie sprzyja dieta bogata w tłuszcze i cukry proste, czyli w wysoko przetworzoną żywność, a także przewlekle stosowane leki (tj. niesteroidowe leki przeciwzapalne – NLPZ, antybiotyki, inhibitory pompy protonowej – IPP) czy stres. Ponadto, zauważono, że u myszy z otyłością przeszczep flory od osobników szczupłych sprzyjał redukcji masy ciała.

Stres i cukrzyca

Stres nieodłącznie wiąże się ze zwiększonym stężeniem kortyzolu, który to z kolei zmniejsza wrażliwość na insulinę, podnosi poziom glukozy we krwi. Związek ten nasila produkcję cytokin prozoaplnych. Dodając jedno do drugiego mamy już prawdopodobną przyczynę cukrzycy typu 2.

Skład naszego mikrobiomu decyduje także o… ilości wydzielanej insuliny pod wpływem posiłku zawierającego określoną ilość węglowodanów.

Podsumowanie

O wpływie oddziaływania flory bakteryjnej jelit i funkcjonowania przewodu pokarmowego na ogólny stan zdrowia można byłoby pisać i mówić godzinami. Co więcej, mimo że już wiemy wiele, naukowcy wciąż mają nad czym pracować i co odkrywać. Może w przyszłości możliwe będzie leczenie otyłości, cukrzycy, autyzmu tylko dzięki odpowiednim probiotykom? Coraz częściej lekarze, dietetycy zwracają uwagę na aspekt zdrowia jelit w kontekście różnych układów i zalecają odpowiednią suplementację. Ty sam, wyposażony w odpowiednią wiedzę, pamiętaj by zwracać uwagę na to co jesz, wybierać naturalną żywność, unikać stresu i regularnie uprawiać sport. Dbając o jelita, dbasz o swoje zdrowie psychiczne i fizyczne.

Bibliografia:

  1. Caballero S, Pamer EG. Microbiota-mediated inflammation and antimicrobial defence in the intestine. Annu Rev Immunol 2015; 33: 227–256
  2. Shan M, Gentile M, Yeiser JR et al. Mucus enhances gut homeostasis and oral tolerance by delivering immunoregulatory signals. Science 2013; 342: 447–453
  3. Cahenzli J, Koller Y, Wyss M et al. Intestinal microbial diversity during early-life colonization shapes long-term IgE levels. Cell Host Microbe 2013; 14: 559–570
  4. Lecuyer E, Rakotobe S, Lengline-Garnier H et al. Segmented filamentous bacterium uses secondary and tertiary lymphoid tissues to induce gut IgA and specific T helper 17 cell responses. Immunity 2014; 40: 608–620
  5. Hapfelmeier S, Lawson MA, Slack E et al. Reversible microbial colonization of germ-free mice reveals the dynamics of IgA immune responses. Science 2010; 328: 1705–1709
  6. Ridaura VK, Faith JJ, Rey FE et al. Gut microbiota from twins discordant for obesity modulate metabolism in mice. Science 2013; 341: 1241214
  7. Kang DW, Park JG, Ilhan ZE et al. Reduced incidence of Prevotella and other fermenters in intestinal microflora of autistic children. PLoS ONE 2013; 8: e68322
  8. Antunes LC, Han J, Ferreira RB et al. Effect of antibiotic treatment on the intestinal metabolome. Antimicrob Agents Chemother 2011; 55: 1494–1503
  9. David LA, Maurice CF, Carmody RN et al. Diet rapidly and reproducibly alters the human gut microbiome. Nature 2014; 505: 559–563
  10. Wojciech Marlicz i wsp. (2013). Flora bakteryjna jelit i jej potencjalny związek z otyłością. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2013, tom 9, nr 1, 20–28
  11. Rudzki L., Szulc A., Wpływ jelitowej flory bakteryjnej na ośrodkowy układ nerwowy i jej potencjalne znaczenie w leczeniu zaburzeń psychicznych, Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2013
0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
Pokaż wszystkie komentarze
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x